Ngày 3 tháng 4 năm 1973, trên vỉa hè đại lộ số 6 ở New York, một người đàn ông cầm chiếc máy to như viên gạch áp lên tai, trước ánh mắt ngỡ ngàng của người qua đường. Ông là Martin Cooper, kỹ sư của hãng Motorola, và đó là cuộc gọi điện thoại di động cầm tay đầu tiên trong lịch sử. Điều thú vị nhất: người ông gọi không phải ai xa lạ, mà chính là đối thủ lớn nhất của mình — như một lời tuyên bố chiến thắng trong cuộc đua công nghệ khốc liệt nhất thời bấy giờ.
Trước 1973: điện thoại trên xe hơi và ý tưởng mạng tế bào
Điện thoại "di động" thực ra đã xuất hiện từ năm 1946, nhưng chỉ dành cho xe hơi của giới giàu: thiết bị nặng vài chục kg chiếm gần hết cốp xe, và cả một thành phố lớn cũng chỉ có vài chục kênh liên lạc, ai gọi cũng phải chờ đến lượt. Đó là thứ xa xỉ vụng về, không phải điện thoại cho mọi người.
Chìa khóa để thay đổi nằm ở một bản ghi nhớ nội bộ của phòng thí nghiệm Bell Labs năm 1947: chia vùng phủ sóng thành nhiều ô nhỏ hình tổ ong gọi là "tế bào" (cell). Mỗi ô có một trạm phát sóng công suất thấp, và các ô ở xa nhau có thể dùng lại cùng một tần số mà không nhiễu lẫn nhau, giúp hàng nghìn người gọi cùng lúc. Nhưng ý tưởng đi trước công nghệ gần 30 năm: máy tính đủ mạnh để tự động chuyển đổi giữa các trạm chưa có, bộ máy cầm tay đủ nhỏ chưa có, và nhà nước Mỹ cũng chậm cấp phát tần số. Trong lúc hãng AT&T, chủ nhân của ý tưởng tế bào, còn thủng thẳng, Motorola — một hãng nhỏ hơn nhiều — quyết tâm lao vào làm chiếc điện thoại cầm tay thật sự.
Cuộc gọi đầu tiên của Martin Cooper
Motorola giao cho Martin Cooper dẫn dắt dự án, và chỉ trong khoảng ba tháng, đội của ông đã lắp ráp được nguyên mẫu chiếc DynaTAC. Nó nặng khoảng 1,1 kg, cao chừng 25 cm chưa kể ăng-ten, pin sạc mất 10 tiếng mà chỉ nói chuyện được khoảng 30 phút. Nhưng nó hoạt động không cần dây, cầm được trên tay — và đó là tất cả những gì cần để làm nên lịch sử.
Trong cuộc họp báo ngày 3 tháng 4 năm 1973, Cooper bước ra phố và gọi cho Joel Engel, trưởng bộ phận nghiên cứu của Bell Labs, đối thủ đang chạy đua cùng mục tiêu. Theo lời Cooper kể lại, ông nói đại ý rằng mình đang gọi từ một chiếc điện thoại di động cầm tay thật sự, và đầu dây bên kia là một sự im lặng đáng giá. Nhưng từ nguyên mẫu đến sản phẩm là cả một thập kỷ: Motorola đã chi khoảng 100 triệu đô la và mất thêm 10 năm hoàn thiện công nghệ, xây dựng mạng lưới trạm phát cùng chờ đợi giấy phép. Mãi đến năm 1983, chiếc DynaTAC 8000X mới được bán ra với giá 3.995 đô la — tương đương hơn 10.000 đô la ngày nay — và vẫn nặng gần 800 gram, xứng danh "cục gạch".
Điện thoại di động hoạt động theo nguyên lý nào
Điện thoại di động về bản chất là một chiếc radio hai chiều tinh vi. Khi bạn gọi, máy biến giọng nói thành sóng vô tuyến gửi tới trạm phát sóng gần nhất; trạm này nối cuộc gọi vào mạng điện thoại chung. Khi bạn di chuyển, hệ thống liên tục đo tín hiệu và tự động "bàn giao" cuộc gọi từ trạm này sang trạm khác mà bạn không hề nhận ra — đó chính là cơ chế sinh ra từ ý tưởng tế bào năm 1947. Nhờ chia nhỏ vùng phủ sóng thành nhiều ô và tái sử dụng tần số ở các ô xa nhau, một mạng di động phục vụ được hàng triệu thuê bao thay vì vài chục người như hệ thống điện thoại xe hơi cũ.
Từ cục gạch đến kỷ nguyên di động
Hậu duệ của chiếc "cục gạch" 1973 đã làm thay đổi gần như mọi mặt đời sống: cách con người liên lạc, làm việc, chụp ảnh, xem bản đồ, thanh toán, giải trí. Điện thoại trở thành vật bất ly thân của phần lớn nhân loại, với số thuê bao di động toàn cầu nay đã vượt qua cả dân số thế giới. Quan điểm mà Cooper theo đuổi từ đầu nghe qua rất đơn giản nhưng lại đi trước thời đại hàng chục năm: số điện thoại phải gắn với một con người, chứ không phải gắn với một cái bàn, một ngôi nhà hay một chiếc xe.
Sự thật thú vị ít người biết
- Nguồn cảm hứng tuổi thơ mà Martin Cooper nhắc tới là chiếc máy liên lạc đeo cổ tay hai chiều trong truyện tranh Dick Tracy. Câu chuyện cho rằng thiết bị liên lạc cầm tay trong loạt phim Star Trek truyền cảm hứng cho ông được lan truyền rất rộng rãi, nhưng chính Cooper sau này đã đính chính rằng không phải vậy.
- Chiếc DynaTAC 8000X đắt đỏ năm 1983 phải chờ khách đặt hàng dài dằng dặc, và nó nhanh chóng trở thành biểu tượng địa vị — hình ảnh doanh nhân cầm "cục gạch" áp tai xuất hiện khắp phim ảnh thập niên 1980.
- Pin của nguyên mẫu năm 1973 là điểm yếu hài hước nhất: sạc 10 tiếng để nói chuyện 30 phút, nên Cooper đùa rằng may là không ai có thể cầm chiếc máy nặng hơn 1 kg lên tai lâu hơn thế.
Hiểu lầm thường gặp
Hiểu lầm: "Điện thoại di động ra đời năm 1973 và được bán ngay sau đó." Năm 1973 chỉ là nguyên mẫu trình diễn. Phải mất tròn 10 năm nữa — đến 1983 — chiếc điện thoại di động thương mại đầu tiên mới lên kệ, vì công nghệ pin, chip xử lý và đặc biệt là mạng lưới trạm phát sóng chưa hề sẵn sàng vào thời điểm cuộc gọi đầu tiên diễn ra.
Hiểu lầm: "Martin Cooper một mình phát minh ra điện thoại di động." Cooper là người lãnh đạo dự án và thực hiện cuộc gọi lịch sử, nhưng chiếc máy là công sức của cả một đội kỹ sư Motorola, còn ý tưởng mạng tế bào nền tảng lại đến từ các kỹ sư Bell Labs — chính là đối thủ của ông — từ năm 1947. Như nhiều phát minh lớn khác, điện thoại di động là đích đến của một cuộc chạy tiếp sức kéo dài nhiều thập kỷ.
0 bình luận