Mở bất kỳ ngăn kéo nào, ở bất kỳ đâu trên thế giới, khả năng cao bạn sẽ thấy một cuộn băng dính trong suốt. Nó dán tờ giấy rách, gói món quà, giữ tạm gần như mọi thứ. Vậy mà sản phẩm tưởng chừng hiển nhiên này từng là một bài toán hóa học khó nhằn, và người giải nó là một anh chàng bỏ học mê chơi đàn banjo, làm việc cho một công ty sản xuất giấy nhám.

Nguồn gốc và sự ra đời

Đầu thập niên 1920, Richard Drew là trợ lý nghiên cứu trẻ tại công ty 3M ở St. Paul, bang Minnesota, doanh nghiệp khi đó nổi tiếng về giấy nhám chứ không phải đồ văn phòng. Trong lúc giao giấy nhám cho các xưởng ô tô, Drew chứng kiến thợ sơn chật vật với mốt sơn xe hai màu: họ dùng băng keo mạnh để che phần sơn thứ nhất, nhưng khi bóc ra, lớp keo xé cả mảng sơn mới. Drew hứa sẽ tìm ra giải pháp, dù sếp của ông ban đầu không mấy mặn mà.

Sau hai năm thử nghiệm với đủ loại dầu, nhựa và glycerin, năm 1925 Drew cho ra đời băng dính che sơn đầu tiên trên nền giấy nhăn, với lớp keo nhạy áp chỉ cần ấn nhẹ là dính mà bóc ra không hại bề mặt. Truyền thuyết của công ty kể rằng phiên bản đầu chỉ phết keo ở hai mép để tiết kiệm, khiến một thợ sơn bực bội bảo ông mang thứ băng "Scotch" keo kiệt này về cho mấy ông sếp Scotland của ông; từ "Scotch", tiếng lóng chỉ sự bủn xỉn thời đó, dính luôn thành tên thương hiệu.

Cơ hội cho băng trong suốt đến từ giấy bóng kính cellophane của DuPont, vật liệu bao bì trong suốt chống ẩm đang được các tiệm bánh và cửa hàng thực phẩm ưa chuộng nhưng lại không có cách niêm phong đẹp mắt. Drew và cộng sự phát triển một loại keo gần như không màu từ cao su, dầu và nhựa thông, phết lên chính nền cellophane. Ngày 8 tháng 9 năm 1930, cuộn băng cellophane đầu tiên được gửi tới khách hàng, và bằng sáng chế Mỹ số 1.760.820 cho băng dính của Drew cũng được cấp trong năm đó.

Nguyên lý hoạt động

Bí mật của băng dính nằm ở keo nhạy áp, một lớp polymer đặc biệt luôn ở trạng thái nửa dính nửa chảy ở cấp độ phân tử. Khi bạn ấn ngón tay lên, lớp keo mềm ra và tràn vào từng khe li ti trên bề mặt giấy hay nhựa, tạo tiếp xúc tối đa và bám chặt nhờ lực liên kết phân tử. Khi bóc, keo phải đủ dai để tách khỏi bề mặt mà không đứt vụn hay để lại cặn quá nhiều, một cân bằng tinh tế giữa độ dính, độ dai và độ sạch khi gỡ.

Phần nền cũng quan trọng không kém. Cellophane trong suốt cho phép vết dán gần như vô hình trên giấy trắng, đúng nhu cầu hàn gắn tài liệu và bao bì thực phẩm. Thách thức lớn của Drew là lớp keo ban đầu có màu hổ phách làm hỏng độ trong, và cellophane dễ rách khi chạy qua máy phết keo; nhóm của ông phải chế tạo cả máy móc riêng và một công thức keo không màu hoàn toàn mới.

Tác động và quá trình phát triển

Trớ trêu là gần như ngay sau khi ra mắt, DuPont tìm ra cách hàn nhiệt để niêm phong bao bì cellophane, khiến mục đích thương mại ban đầu của cuộn băng gần như biến mất. Nhưng băng dính ra mắt đúng vào thời Đại khủng hoảng, khi khẩu hiệu của mọi gia đình Mỹ là "sửa chữa và dùng tiếp". Người dân dùng nó dán sách rách, vá quần áo, dán rèm, bịt vết nứt trên vỏ trứng, niêm phong lọ mứt; cuộn băng cứu lấy chính nó bằng hàng nghìn công dụng không ai dự tính.

3M tiếp tục hoàn thiện trải nghiệm: năm 1932, kỹ sư John Borden chế tạo hộp cắt băng hình ốc sên với lưỡi răng cưa; đến năm 1961, hãng tung ra Magic Tape với bề mặt mờ, viết lên được và gần như biến mất khi dán trên giấy. Từ một phát minh phụ trợ cho thợ sơn, họ băng Scotch mở đường cho cả đế chế keo dính của 3M, từ băng y tế đến giấy ghi chú Post-it sau này. Theo Smithsonian, lượng băng trong suốt 3M bán ra mỗi năm đủ quấn quanh Trái Đất 165 vòng. Richard Drew được truy tặng vào Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia Mỹ năm 2007, với hơn 30 bằng sáng chế trong sự nghiệp.

Sự thật thú vị ít người biết

  • Richard Drew từng kiếm tiền học đại học bằng cách chơi đàn banjo trong các ban nhạc khiêu vũ, và bỏ dở việc học kỹ sư trước khi vào 3M.
  • Cuộn băng trong suốt đầu tiên suýt chết yểu vì công nghệ hàn nhiệt của DuPont ra đời gần như cùng lúc, lấy mất thị trường bao bì mà nó nhắm tới.
  • Trong thời Đại khủng hoảng, nông dân dùng băng dính để "vá" những quả trứng bị nứt vỏ trước khi mang ra chợ bán.
  • Chiếc hộp đựng băng hình ốc sên quen thuộc ngày nay là thiết kế từ năm 1939, sau phiên bản kim loại đầu tiên của Borden năm 1932.

Hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm: "Tên gọi Scotch nghĩa là băng dính có xuất xứ từ Scotland." Không phải. Theo truyền thuyết của chính 3M, cái tên bắt nguồn từ lời phàn nàn của một thợ sơn rằng băng keo quá "Scotch", tức keo kiệt, ít keo; Drew nghe vậy bèn phết keo đầy đủ và giữ luôn cái tên làm thương hiệu.

Hiểu lầm: "Drew phát minh băng dính trong suốt để dán giấy rách trong gia đình." Mục đích ban đầu thuần túy là công nghiệp: niêm phong bao bì thực phẩm bằng giấy bóng kính cho các cửa hàng. Việc dán giấy rách, vá đồ trong nhà là công dụng do người tiêu dùng thời khủng hoảng tự sáng tạo ra, sau đó mới thành thị trường chính.

Hiểu lầm: "Mọi loại băng dính trong suốt đều là một sản phẩm giống nhau." Scotch là thương hiệu riêng của 3M, ở Anh người ta quen thuộc với thương hiệu Sellotape ra đời sau đó vài năm, và ngày nay nền băng cũng đa dạng từ cellophane, nhựa BOPP đến loại mờ viết được, với công thức keo khác nhau cho từng mục đích.

Nguồn tham khảo