Năm 1993, một quyết định được ký tại Geneva đã âm thầm định hình thế giới chúng ta đang sống: tổ chức nghiên cứu hạt nhân CERN tuyên bố công nghệ World Wide Web thuộc về nhân loại, miễn phí mãi mãi cho bất kỳ ai. Người đứng sau vừa là cha đẻ của web, vừa là kẻ vận động quyết liệt nhất để nó được cho đi không điều kiện. Nếu Tim Berners-Lee chọn đăng ký bản quyền như bao nhà phát minh khác, có lẽ ngày nay mỗi cú nhấp chuột đều phải trả tiền.
Xuất thân & tuổi thơ
Tim Berners-Lee sinh năm 1955 tại London trong một gia đình hiếm có: cả cha và mẹ ông đều là nhà toán học từng tham gia chế tạo Ferranti Mark 1, một trong những máy tính thương mại đầu tiên của thế giới.
Ông học vật lý tại Đại học Oxford và tự hàn chiếc máy tính đầu tiên của mình từ một bộ vi xử lý cũ cùng một chiếc tivi hỏng. Ra trường, ông làm kỹ sư phần mềm trước khi đến CERN, trung tâm nghiên cứu vật lý hạt lớn nhất châu Âu, trong một hợp đồng ngắn hạn năm 1980.
Bước ngoặt đến với phát minh
Tại CERN, Berners-Lee chứng kiến một nghịch lý: hàng nghìn nhà khoa học từ hàng chục quốc gia làm việc trên hàng loạt hệ máy tính khác nhau, và tài liệu của họ thất lạc khắp nơi vì không hệ nào nói chuyện được với hệ nào. Để tự cứu mình, năm 1980 ông viết chương trình Enquire, cho phép nối các ghi chú cá nhân bằng những liên kết nhảy qua lại — một dạng siêu văn bản sơ khai cho đúng một người dùng: chính ông.
Ông rời CERN rồi quay lại năm 1984, và nỗi đau cũ vẫn nguyên vẹn. Tháng 3 năm 1989, ông nộp bản đề xuất xây dựng một hệ thống siêu văn bản cho toàn tổ chức. Sếp của ông, Mike Sendall, đọc xong và ghi lên bìa bốn chữ đã đi vào lịch sử: "Vague but exciting..." — mơ hồ nhưng thú vị. Berners-Lee được phép âm thầm làm tiếp như một dự án phụ.
Đỉnh cao & công trình chính
Cuối năm 1990, trên chiếc máy tính NeXT của Steve Jobs, Berners-Lee hoàn thiện một lúc cả ba viên gạch nền của web: HTML — ngôn ngữ để viết trang; HTTP — giao thức để truyền trang; và URL — hệ thống địa chỉ để tìm trang. Ông cũng viết luôn trình duyệt đầu tiên mang tên WorldWideWeb và chương trình máy chủ đầu tiên. Trang web đầu tiên trong lịch sử, đặt tại địa chỉ info.cern.ch, làm một việc rất tự sự: giải thích cho mọi người web là gì và dùng nó ra sao.
Tháng 8 năm 1991, ông công bố dự án lên các nhóm tin trên mạng. Rồi đến khoảnh khắc quyết định: ngày 30 tháng 4 năm 1993, sau những vận động từ bên trong của Berners-Lee, CERN chính thức đặt toàn bộ công nghệ web vào phạm vi công cộng. Bất kỳ ai cũng có thể dựng trang web, viết trình duyệt, mở công ty trên nền web mà không cần xin phép hay trả một xu bản quyền. Web bùng nổ thành hiện tượng toàn cầu trong vài năm sau đó — còn người tạo ra nó vẫn tiếp tục nhận lương của một nhà nghiên cứu.
Thất bại, tranh cãi ít người biết
Cái giá của việc cho không là rõ ràng: Berners-Lee không trở thành tỷ phú. Trong khi thế hệ doanh nhân internet đi sau xây dựng những đế chế nghìn tỷ đô la trên nền web của ông, ông chọn sang Mỹ lập ra tổ chức W3C tại MIT để giữ vai trò "người gác cổng" cho các chuẩn web mở — một công việc thầm lặng và ít hào quang.
Nỗi trăn trở lớn hơn của ông là nhìn phát minh của mình bị biến dạng: web mở và phi tập trung trong mơ ước dần bị chi phối bởi vài nền tảng khổng lồ, bởi theo dõi người dùng và tin giả. Các dự án sửa sai của ông — nền tảng Solid nhằm trả quyền sở hữu dữ liệu về cho người dùng, hay bản "Hợp đồng cho Web" năm 2019 — đều gây tranh cãi về tính khả thi và đến nay chưa tạo được bước ngoặt. Ông cũng bị chính cộng đồng web mở chỉ trích khi W3C dưới thời ông chấp nhận chuẩn quản lý bản quyền số DRM trong trình duyệt.
Di sản hôm nay
Khoảng năm tỷ người đang dùng web mỗi ngày trên đúng bộ ba HTML, HTTP và URL mà Berners-Lee viết ra năm 1990. Trang web đầu tiên vẫn còn truy cập được ở dạng khôi phục, như một di tích số. Ông được Nữ hoàng Anh phong tước hiệp sĩ năm 2004 và nhận giải Turing — mệnh danh là giải Nobel của ngành tin học — năm 2016. Tại lễ khai mạc Olympic London 2012, ông xuất hiện trước hàng trăm triệu khán giả và gõ trên chiếc máy NeXT năm xưa dòng chữ: "This is for everyone" — cái này dành cho tất cả mọi người.
Sự thật thú vị ít người biết
- Trình duyệt đầu tiên do ông viết đồng thời là một trình soạn thảo: người dùng vừa đọc trang vừa sửa trang ngay trong đó, đúng với tầm nhìn web hai chiều mà ông mơ ước — các trình duyệt về sau đã bỏ mất khả năng này.
- Bức ảnh đầu tiên được đưa lên web, năm 1992, là ảnh ban nhạc hài Les Horribles Cernettes gồm các nữ nhân viên và người thân của nhân viên CERN.
- Năm 2021, ông bán mã nguồn gốc của web dưới dạng một NFT với giá khoảng 5,4 triệu đô la Mỹ và dành toàn bộ số tiền cho các hoạt động thiện nguyện của gia đình.
Hiểu lầm thường gặp
Hiểu lầm: "Tim Berners-Lee đã phát minh ra Internet." Đây là sự nhầm lẫn phổ biến nhất trong lịch sử công nghệ. Internet — mạng lưới kết nối các máy tính bằng giao thức TCP/IP, công trình của Vint Cerf, Bob Kahn và nhiều người khác — đã tồn tại từ thập niên 1970. Berners-Lee phát minh World Wide Web: hệ thống các trang và liên kết chạy bên trên Internet, giống như email hay gọi video cũng là những dịch vụ chạy trên Internet vậy.
Hiểu lầm: "Người tạo ra web hẳn phải giàu có ngang các tỷ phú công nghệ." Hoàn toàn không. Ông không đăng ký bản quyền, không lập công ty khai thác web trong những năm quyết định, và phần lớn sự nghiệp của ông là công việc học thuật và chuẩn hóa. Khi được hỏi về điều này, ông thường nói rằng nếu ngày đó web bị khóa sau một bức tường thu phí, nó đã không bao giờ trở thành web của ngày hôm nay.
0 bình luận