Steve Jobs không biết viết chương trình, không phải kỹ sư điện tử và chưa từng tự tay thiết kế một bo mạch hoàn chỉnh. Vậy mà chính ông là người thay đổi cách nhân loại nghe nhạc, dùng điện thoại và nhìn nhận chiếc máy tính. Câu chuyện của Jobs là minh chứng rằng trong công nghệ, người chiến thắng đôi khi không phải người chế tạo giỏi nhất — mà là người hiểu con người muốn gì hơn cả.
Xuất thân & tuổi thơ
Steven Paul Jobs sinh ngày 24 tháng 2 năm 1955 tại San Francisco, là con của hai sinh viên chưa kết hôn, và được vợ chồng Paul và Clara Jobs nhận nuôi ngay từ khi lọt lòng. Gia đình nuôi của ông sống ở thung lũng Santa Clara — vùng đất sau này thành Thung lũng Silicon. Cha nuôi Paul là thợ máy; ông dạy con trai sự tỉ mỉ trong chế tác, kể cả ở những mặt khuất của tủ gỗ mà không ai nhìn thấy — bài học thẩm mỹ ám ảnh Jobs suốt đời.
Thời phổ thông, Jobs kết thân với Steve Wozniak, một thiên tài điện tử hơn ông vài tuổi. Năm 1972, Jobs vào học tại Reed College ở Oregon nhưng bỏ học chỉ sau một học kỳ vì không muốn tiêu tiền tiết kiệm của cha mẹ vào những môn mình thấy vô nghĩa. Ông ở lại trường thêm khoảng 18 tháng theo kiểu "học ké", ngủ nhờ trên sàn nhà bạn bè, đổi vỏ chai lấy tiền ăn — và theo học một lớp thư pháp.
Bước ngoặt đến với phát minh
Lớp thư pháp tưởng như vô bổ ấy hóa ra là hạt giống. Mười năm sau, khi thiết kế máy Macintosh, Jobs nhất quyết đưa vào nhiều kiểu chữ đẹp có tỷ lệ cân đối — điều chưa máy tính cá nhân nào có. Ông từng nói nếu không lang thang vào lớp thư pháp đó, máy Mac đã không bao giờ có typography đẹp, và ngành máy tính cá nhân có lẽ đã khác.
Sau thời gian làm kỹ thuật viên tại hãng game Atari và một chuyến đi Ấn Độ tìm kiếm tâm linh, Jobs quay về thung lũng. Khi Wozniak khoe chiếc bo mạch máy tính tự chế, Jobs nhìn thấy điều bạn mình không thấy: đây có thể là sản phẩm bán cho hàng nghìn người. Ngày 1 tháng 4 năm 1976, hai người cùng Ronald Wayne thành lập Apple Computer trong gara nhà Jobs, khởi nghiệp bằng tiền bán chiếc xe Volkswagen của Jobs và chiếc máy tính tay của Wozniak.
Đỉnh cao & công trình chính
Apple II ra đời năm 1977 với vỏ nhựa đúc gọn gàng và bàn phím hoàn chỉnh — máy tính cá nhân đầu tiên thực sự hướng tới người dùng phổ thông. Năm 1984, Jobs giới thiệu Macintosh với giao diện đồ họa và con chuột, mở ra chuẩn mực mà mọi máy tính ngày nay vẫn đi theo. Sau khi bị đẩy khỏi Apple năm 1985, ông lập NeXT và mua lại bộ phận đồ họa máy tính của Lucasfilm — tiền thân của Pixar. Năm 1995, Pixar ra mắt Toy Story, phim hoạt hình dài đầu tiên làm hoàn toàn bằng máy tính.
Năm 1996, Apple mua NeXT với giá khoảng 429 triệu đô la, đưa Jobs trở về. Từ một công ty bên bờ phá sản, ông cắt bỏ 70% dòng sản phẩm, rồi lần lượt tung ra iMac (1998), iPod (2001), iPhone (2007) và iPad (2010) — tái định nghĩa lần lượt ngành máy tính, âm nhạc, điện thoại và xuất bản. Khi Jobs qua đời ngày 5 tháng 10 năm 2011 vì một dạng ung thư tuyến tụy hiếm gặp, Apple là một trong những công ty giá trị nhất hành tinh.
Thất bại, tranh cãi ít người biết
Thất bại ê chề nhất của Jobs là bị chính công ty mình sáng lập sa thải năm 1985, sau cuộc đấu quyền lực với CEO John Sculley — người mà chính ông từng chiêu mộ. Ông gọi đó là trải nghiệm tàn khốc nhưng giải phóng: nó buộc ông bắt đầu lại từ đầu với NeXT và Pixar.
Jobs cũng là nhân vật gây tranh cãi dữ dội. Ông nổi tiếng với phong cách quản lý khắc nghiệt, sẵn sàng quát tháo nhân viên và nhận công lao của người khác về mình. Trong nhiều năm, ông phủ nhận mình là cha của Lisa — con gái đầu lòng — dù xét nghiệm đã xác nhận. Sau khi được chẩn đoán ung thư năm 2003, ông từng trì hoãn phẫu thuật khoảng chín tháng để thử các liệu pháp ăn kiêng thay thế — quyết định mà chính ông về sau hối tiếc, theo cuốn tiểu sử chính thức.
Di sản hôm nay
Di sản của Jobs không nằm ở một thiết bị cụ thể mà ở một triết lý: công nghệ phải đứng ở giao lộ của kỹ thuật và nghệ thuật nhân văn, và trải nghiệm người dùng quan trọng hơn thông số. Chuẩn mực "đẹp, đơn giản, trực quan" mà ông áp đặt đã trở thành ngôn ngữ chung của ngành công nghệ tiêu dùng. Năm 2022, ông được truy tặng Huân chương Tự do của Tổng thống Mỹ.
Hệ điều hành của NeXT — dự án từng bị coi là thất bại thương mại — trở thành nền tảng của macOS và iOS, đang chạy trong hàng tỷ thiết bị Apple ngày nay. Bài phát biểu tốt nghiệp tại Đại học Stanford năm 2005 của ông, với thông điệp "hãy luôn khao khát, hãy cứ dại khờ", vẫn được xem lại khắp thế giới.
Sự thật thú vị ít người biết
- Khi ra mắt, cổ đông thứ ba của Apple là Ronald Wayne đã bán lại 10% cổ phần của mình chỉ với 800 đô la vì lo sợ rủi ro; phần cổ phần đó ngày nay đáng giá hàng trăm tỷ đô la.
Hiểu lầm thường gặp
Hiểu lầm: "Steve Jobs là kỹ sư thiên tài tự tay thiết kế các máy tính Apple đầu tiên." Thực tế, Apple I và Apple II do Steve Wozniak thiết kế gần như một mình. Thiên tài của Jobs nằm ở chỗ khác: nhìn thấy tiềm năng thị trường, ép sản phẩm đạt chuẩn thẩm mỹ và độ hoàn thiện cao, đàm phán, tiếp thị và kể câu chuyện khiến cả thế giới muốn sở hữu chúng.
Hiểu lầm: "Jobs bị Apple 'đuổi' năm 1985 và mất tất cả." Ông thua trong cuộc đấu quyền lực với hội đồng quản trị, bị tước dần quyền điều hành rồi tự nộp đơn từ chức. Và ông rời đi với khối tài sản lớn từ cổ phiếu Apple — vốn giúp ông tài trợ cho NeXT và Pixar, đặt nền cho màn trở lại ngoạn mục nhất lịch sử doanh nghiệp.
0 bình luận